Uluslararası ticarette alıcı ve satıcı arasındaki en büyük anlaşmazlıklar; navlunun kime ait olduğu, sigortayı kimin yaptıracağı ve en önemlisi eşyanın başına bir hasar geldiğinde sorumluluğun kime ait olacağı konularında yaşanır.
Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve dünya genelinde standart olarak uygulanan İncoterms 2020, toplam 11 farklı teslim şekliyle bu sınırları net bir şekilde çizer.
Bu pratik rehberde; sahada en çok kullanılan teslim şekillerini, masraf/risk devir noktalarını ve operasyonda hayat kurtaran ipuçlarını derledik.
1. İncoterms 2020 Özet Karşılaştırma Tablosu
| Teslim Şekli | Türkçe Karşılığı | Taşıma Modu | Risk Nerede Alıcıya Geçer? | Navlunu Kim Öder? |
|---|---|---|---|---|
| EXW | Ticari İşletmede Teslim | Tüm Modlar | Satıcının fabrikasında / deposunda | Alıcı |
| FCA | Belirlenen Yerde Taşıyıcıya Teslim | Tüm Modlar | Taşıyıcıya teslim anında | Alıcı |
| FAS | Gemi Doğrultusunda Teslim | Sadece Denizyolu | Limanda geminin rıhtımında | Alıcı |
| FOB | Gemide Teslim | Sadece Denizyolu | Eşya gemiye yüklendiği anda | Alıcı |
| CFR | Masraflar ve Navlun | Sadece Denizyolu | Eşya gemiye yüklendiği anda | Satıcı |
| CIF | Masraflar, Sigorta ve Navlun | Sadece Denizyolu | Eşya gemiye yüklendiği anda | Satıcı (Sigorta Dahil) |
| CPT | Taşıma Ödenmiş Olarak Teslim | Tüm Modlar | İlk taşıyıcıya teslim anında | Satıcı |
| CIP | Taşıma ve Sigorta Ödenmiş | Tüm Modlar | İlk taşıyıcıya teslim anında | Satıcı (Kapsamlı Sigorta) |
| DAP | Belirlenen Yerde Teslim | Tüm Modlar | Varış yerinde araç üstünde | Satıcı |
| DPU | Belirlenen Yerde Boşaltılmış | Tüm Modlar | Varış yerinde eşya boşaltılınca | Satıcı |
| DDP | Gümrük Vergileri Ödenmiş | Tüm Modlar | Varışta (İthalat vergileri dahil) | Satıcı |
2. En Sık Kullanılan 4 Teslim Şeklinde Kritik İpuçları
1. EXW (Ex Works) – İhracatçı İçin En Zahmetsiz, En Riskli Yöntem
- Satıcı eşyayı kendi fabrikasında hazır eder; gümrük işlemlerine ve araca yüklemeye bile karışmaz.
- ⚠️ Pratik Uyarı: İhracat beyannamesinin kapatılması ve fiili ihracatın kanıtlanması (KDV iadesi için) alıcının acentesine bağlı kalır. İhracatçı beyanname kapanışını takip etmekte zorlanabilir.
2. FOB (Free on Board) – Denizyolu İhracatının Klasiği
- Satıcı, eşyayı belirlenen yükleme limanında geminin güvertesine koyduğu anda masraf ve risk alıcıya geçer.
- Konteyner taşımacılığında konteyner liman sahasına teslim edildiğinde risk henüz devrolmamış sayılır; bu nedenle konteynerli taşımalarda ICC FOB yerine FCA kullanılmasını önerir.
3. CIF (Cost, Insurance and Freight) – İthalatçının En Çok Tercih Ettiği Şekil
- Satıcı navlunu öder ve alıcı adına asgari deniz nakliyat sigortası yaptırır.
- Risk Devri: Navlunu satıcı ödese bile, eşya gemiye yüklendiği andan itibaren denizdeki tüm hasar riski alıcıya aittir.
4. DDP (Delivered Duty Paid) – İthalatçının En Rahat Ettiği Model
- Satıcı, varış ülkesindeki tüm ithalat gümrük vergilerini, KDV’yi ve masrafları üstlenerek eşyayı alıcının kapısına teslim eder.
- ⚠️ Pratik Uyarı: Satıcının varış ülkesinde vergi kaydı veya gümrük yetkisi yoksa DDP sözleşmesi yapmak ciddi krizlere yol açabilir. Bu durumda DAP tercih edilmelidir.
3. İncoterms 2020 ile Gelen Önemli Değişiklikler
- DAT Kaldırıldı, DPU Geldi: DAT (Terminalde Teslim) kuralı yürürlükten kalktı ve yerine eşyanın boşaltılmış olarak teslimini ifade eden DPU (Delivered at Place Unloaded) getirildi.
- CIP Sigorta Seviyesi Yükseltildi: CIP teslimde satıcının yaptırmak zorunda olduğu sigorta teminatı, Enstitü Yük Klozları (A) yani Tüm Riskler (All Risks) seviyesine çıkarıldı. CIF teslimde ise asgari teminat (Kloz C) geçerliliğini koruyor.
- FCA ve Konşimento Düzenlemesi: FCA teslimde deniz taşımacılığı yapılıyorsa, alıcı artık taşıyıcıya “Gemiye Yüklendi (On Board)” ibareli konşimento düzenleme talimatı verebilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
İncoterms kuralları mülkiyet devrini belirler mi?
Hayır. İncoterms sadece risk, masraf ve taşıma sorumluluğunun kime ait olduğunu düzenler. Eşyanın mülkiyetinin kime ne zaman geçeceği taraflar arasındaki satış sözleşmesi ve ulusal hukuk ile belirlenir.
Konteyner taşımalarında FOB kullanmak neden sakıncalıdır?
Konteynerler genellikle gemiye yüklenmeden günler önce liman terminaline teslim edilir. Terminal sahasında beklerken meydana gelebilecek hasarlarda riskin kime ait olduğu FOB’da belirsizlik yaratır. Bu yüzden konteynerli taşımada FCA kullanılması önerilir.
